نگاهی به روزهای رفته سال 87 در کشاکش رکود اقتصاد جهانی

سالی سخت با چند دستاورد و افتخار و اعتراض

شبنم کهن‌چی-  سالی که آخرین روزهای آن را پشت‌سر می‌گذاریم در سراسر دنیا، سال سختی از لحاظ اقتصادی بود. کارشناسان و اقتصاددانان پیش‌بینی کرده‌اند سال آینده نیز یکی از سخت‌ترین سال‌هایی است که اقتصاد جهانی به خود خواهد ديد؛ تورم، بیکاری، نوسان شدید قیمت، تعطیلی کارخانه‌ها، تعدیل چند ده هزار نفری نیروی انسانی و...

بازار فناوری اطلاعات چند سالی است در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه، به لحاظ اهمیتی که فناوری‌های نوین در زندگی روزمره، کسب و کار و جمع‌آوری اطلاعات دارند، بازار مادر محسوب می‌شود. این بازار نيز که در تمام دنیا رونق دارد از رکود اقتصادی سالی که پشت سر گذاشتیم در امان نماند.

اما ایران در کنار افت و خیز بازار جهانی فناوری -که بر بازار داخلی نیز تاثیرگذار بود- توانست سال پرباري را پشت‌سر بگذارد.

سال 87 با کسب موفقیت‌های جوانان کشور در مسابقات جهانی در زمینه‌هایی مانند برنامه‌نویسی و ربوکاپ آغاز شد و با افتخار پرتاب ماهواره امید روزهای آخر خود را رقم زد.

ماه پر تنش؛ اردیبهشت

شاید بتوان گفت اردیبهشت یکی از ماه‌های پر تنش سال 87 بود. اعتراض شرکت‌های VIOP نسبت به برگزاری مزایده شرکت زیرساخت در ابتدای سال 87 چنان بالا گرفت که نهادهایی مانند مجلس و اتاق بازرگانی را به میانجیگری خواند.

اعتراض شرکت‌های VOIP به این دلیل بود که گمان می‌کردند مزایده‌ای که شرکت زیرساخت در زمینه ترمینیشن برگزار کرده است با اصل 44 قانون اساسي مغایرات دارد زيرا در نهایت منجر به انحصاری شدن این عرصه می‌شود.

اما این تنها دلیل تنش در دومین ماه سال 87 نبود. اختلالات و قطعی اینترنت باعث وارد آمدن خسارت سنگینی به کاربران و شرکت‌های ارایه دهنده اینترنت شد. در کنار این اعتراضات و اختلالات، بازار کلاهبرداری‌های اینترنتی نیز رونق پیدا کرد و سبب شد شورای حل دعاوی اینترنتی دادگستری به طور جدی به کاربران هشدار دهد.

البته در کنار تمام این ناامنی‌ها، اعتراضات و تنش‌ها، اتفاقات خوب دیگری نيز مانند: راه‌اندازی اولین مرکز ابررایانه نانوفناوری محاسباتی خاورمیانه در ایران، افتتاح بانک اطلاعات حروف گسسته دست‌نویس  و کتابخانه دیجیتال پزشکی در این ماه رخ داده است.

در آستانه خصوصی‌سازی؛ خرداد

خرداد به‌‌رغم نقدهای پراکنده بخش خصوصی در زمینه سرعت و کیفیت اینترنت و خدماتی که دولت در این زمینه ارایه می‌دهد، ماه آرامی بود.

دولت در آستانه خصوصی‌سازی ایستاده بود و تلاش می‌کرد روی زیرمجموعه وزارت ارتباطات از جمله بزرگ‌ترین و درآمدزا ترین این شرکت‌ها، یعنی مخابرات، تمرکز کند. در چنین شرایطی اولین نگرانی دولت، از دست رفتن درآمدهای سرشاری بود که از خدمات ارتباطی خود کسب می‌کرد. اولین اقدام دولت در سال 87 در این زمینه انتقال شبکه هوشمند IN از شرکت زیرساخت به شرکت مخابرات بود.  IN نوعی تجارت الکترونیکی (e-commerce) است که پس از خرید و استفاده از خدمات هزینه‌ روی قبض تلفن محاسبه می‌شود.

اجرا؛ تیر

تابستان گرم سال 87 با اجرای طرح‌ها و تدوین قوانین جدید از راه رسید. گویی رکود فصل بهار به کلی از بین رفت. اولین طرحی که در ابتدای تابستان اجرا شد طرح پایلوت NGN (نسل آینده شبکه مخابراتی) بود. بر اساس این طرح شبکه آنالوگ مخابرات جای خود را به شبکه‌های دیجیتالی داد.

دومین اتفاقی که در اين ماه رخ داد و برای مشترکان تلفن همراه خوشایند به نظر مي‌رسيد، راه‌اندازی اولین شبکه عرضه محصولات الکترونیکی از طریق تلفن همراه در کشور بود. اپراتور دوم مجری طرح فوق بود که به مشترکان خود این امکان را داد تا به وسیله ارسال پیام كوتاه بتوانند محصولات الکترونیکی خریداری کنند.

افتخارات ملی؛ مرداد

نیمه داغ تابستان به چند دلیل ماه موفقیت دولت، بخش خصوصی و مردم در سال 87 محسوب می‌شود. ورود شرکت مخابرات به سازمان بورس اوراق بهادار اولین موفقیت این ماه بود. این اتفاق در نوع خود از بزرگ‌ترین وقايع در تاریخ مخابرات ایران و خصوصی‌سازی کشور است. شرکت مخابرات به عنوان یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های دولتی اولین قدمش را در راه خصوصی شدن برداشت و با 2 میلیارد و 293 میلیون سهم وارد بازار بورس کشور شد.

دلیل دیگر قرار پرتاب موفقیت‌آمیز ماهواره بر "سفیر امید" به فضا بود.

برگزاری همایش ارزیابی وبگاه‌های دولتی از سوی شورای عالی اطلاع‌رسانی نیز توانست با انتخاب بهترین وبگاه‌های دولتی، بخشی از فعالیت‌های دولت را در فضای مجازی به مردم معرفی کند.

همچنین با کسب موفقیت از سوی تیم‌های ربوکاپ ایران، توانستیم مجوز برگزاری اين مسابقات را در سال‌های 2010 و 2011 دریافت کنیم.

موفقیت دیگری که در شرف به دست آوردنش بودیم، کسب رتبه در مسابقات المپیاد کامپیوتر بود. اما به دلیل کارشکنی‌های کشور مصر در صدور روادید، اعضای تیم المپیاد از اعزام به این مسابقات باز ماندند.

آرام اما پرکار؛ شهریور

دولت و بخش خصوصی در آخر تابستان روزهای آرامی را پشت سر گذاشتند. هر چند اين روزها برای دولت، روزهای پرمشغله‌ای بود اما به آرامی و بدون جنجال، اعتراض و نقد و گلایه گذشت. به دنبال اختلالات و قطعی‌های اینترنت در ابتدای سال، دستورالعمل جدید تعیین خسارات وارده به شبکه فیبر نوری در این ماه به تصویب رسید. بر اساس این دستورالعمل، مبالغ قابل پرداخت در خصوص خسارت‌هاي قطعی فیبر نوری با در نظر گرفتن متوسط هزینه‌های بازسازی مسیر قطع شده محاسبه خواهد شد.

 از سوی دیگر، بسته حمایتی صادرات فناوری پیشرفته اوایل آخرین ماه فصل تابستان تدوین شد. این طرح با همکاری سازمان توسعه تجارت ایران و پارک فناوری پردیس تهیه شد.

از دیگر اقدامات دولت در این ماه می‌توان به آغاز کار سامانه هماهنگی طرح‌های پژوهشی دستگاه‌های اجرایی و کارگروه مشترک علم و فناوری اشاره کرد. این سامانه و کارگروه بناست در تدوین برنامه پنجم توسعه همکاری داشته باشند.

آغاز شش ماه دوم؛ مهر

شش ماهه دوم سال 87 با نرخ‌های جدید تعرفه خدمات اینترنت پرسرعت و خدمات دفاتر اینترنتی اعلام شد.

دو مرکز امدادرسانی سیستم‌های فناوری اطلاعات نیز در ابتدای پاییز راه‌اندازی شدند: مرکز "ماهر" که کارهای امدادرسانی سیستم‌ها را انجام می‌دهد و دیگری مرکزی با عنوان "سرت" که با همکاری 6 دانشگاه در قالب قرارداد اجرا می‌شود.

همچنین در این ماه وزارت ارتباطات و یک شرکت داخلی، قرارداد تولید تجهیزات تلفن همراه را منعقد کردند و امیدوارند بر اساس این قرارداد و فعالیت، کشور صاحب برند تجهیزات موبایل شود. این قرارداد 118 میلیارد تومان ارزش دارد.

آهسته و پیوسته؛ آبان

اما اینترنت روی تلفن همراه، اقدامی بود که نیمه پاییز به سرانجام رسید. این سرویس که مدت‌ها به  تاخیر افتاده بود، در آبان‌ماه به صورت آزمایشی عرضه شد.

از جمله مصوبه‌های این ماه می‌توان به طرح توسعه خط و زبان فارسی در محیط رایانه‌ای اشاره کرد که توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد. همچنين نرخ تعرفه‌های عرضه خدمات فضایی نیز اصلاح و به تصویب رسید.

از طرح‌هایی که به مرحله بهره‌برداری رسید نیز می‌توان به مرکز توسعه مدیریت اینترنت در کشور اشاره کرد. طرح انسجام پایگاه‌های اطلاعاتی که مرکز آمار ایران آن را راه‌اندازی کرد و طرح امنیت اطلاعات و داده در مرکز مخابرات ایران و طرح پایلوت NGN در سه استان کشور ازجمله اين طرح‌ها بود.

همچنین دومین نمایشگاه ملی رسانه‌های دیجیتال نیز در همین ماه برگزار شد.

اعتراض و نگرانی؛ آذر

پس از سکوت و آرامش نیمه پاییز، روزهای آخر این فصل با اعتراض فعالان بازار شبکه و نگرانی کاربران اینترنت همراه شد. افزایش تعرفه‌های گمرکی تجهیزات شبکه فعالان بازار شبکه را آشفته كرد. در کنار این افزایش تعرفه، مجوز ممنوعیت واردات 150 قلم تجهیزات مخابراتی نیز صادر شد.

از سوی دیگر اجرای فاز تحقیقاتی طرح فیلترینگ در وزارت ارتباطات پس از سکوت طولانی مسوولان در اجرای این طرح، کاربران را نگران گسترش بیش از پیش فیلترینگ در آینده‌ای نه‌چندان دور کرد.

همچنین آپا (مخفف آمادگی، پشتیبانی و امداد حوادث رایانه‌ای) با همکاری مرکز تحقیقات مخابرات ایران و 7 دانشگاه کشور راه‌اندازی شد. هدف از راه‌اندازی این طرح ارتقای دانش فنی کشور و توسعه دانش مدیریت حوادث امنیتی عنوان شد.

کهنه‌های نو شده؛ دی

تعرفه تلفن‌ همراه چند سالی مي‌شود که مورد نقد قرار دارد و بخش خصوصی نيز خواهان تغییر آن است. زمستان امسال با تغییر این تعرفه از راه رسید. در کنار این تغییر که کمی نارضایتی فعالان بازار تلفن همراه را از بین برد، تصویب لایحه جرایم رایانه‌ای پس از مدت‌ها توانست از نگرانی‌های حقوقی نیز بکاهد.

دفتر صنایع برق الکترونیک و فناوری وزارت صنایع اعلام کرد پيش از اين تعرفه‌هاي واردات گوشي تلفن همراه به كشور به ترتيب 25 درصد براي سي‌بي‌يو (CBU)؛ 10 درصد براي اس‌كي‌دي (SKD) و 4 درصد براي سي‌كي‌دي (CKD) بود. بر اساس مصوبه جديد تعرفه سي‌بي‌يو 25 درصد در نظر گرفته شده است و تعرفه‌هاي اس‌كي‌دي و سي‌كي‌دي به ترتيب 80 درصد ‌و 10 درصد سي‌بي‌يو تعيين شده‌اند.

از سوی دیگر پس از مدت‌ها نمایندگان مجلس به بررسی لایحه جرایم رایانه‌ای پایان دادند و آن را با 57 ماده به تصویب رساندند.

روز ملی نرم‌افزار نیز در همین ماه جشن گرفته شد.

از سوی دیگر مجلس با تحقیق و تفحص از عملکرد شرکت مخابرات نیز موافقت کرد.

موفقیت‌ها؛ بهمن

دهه فجر هر سال بزرگ‌ترین پروژه‌ها کلید می‌خورد، اما امسال کمی زودتر از دهه فجر، پرتاب ماهواره امید که در رسانه‌های بین‌المللی سر و صدای زیادی به پا کرد، برگ افتخاری دیگری را ورق زد. امید در شبانه روز 15 بار به طور دورانی به دور زمین می‌چرخد و اوج 500 کیلومتری را طی می‌کند.

از دیگر طرح‌های بزرگی که نیمه زمستان به سرانجام رسید مي‌توان به طرح حافظه رقومی ملی اشاره کرد. این طرح از سوی کتابخانه ملی وارد فاز آزمایشی شد و برای اولین‌بار بستر تجارت الکترونیکی محتوای الکترونیکی را فراهم كرد.

روزهای آخر

سال 87 با تمام سختی‌ها و فراز و نشیب‌هایش به پایان خود نزدیک می‌شود. این سال اگرچه همراه خود گلایه‌ها و اعتراضاتی را از ابتدا به دوش کشید اما این موضوع باعث نمی‌شود موفقیت‌ها و اجرای چند طرح بزرگ ملی را نادیده بگیریم.

در روزهای پایانی سال هرچند دستگاه‌های دولتی و فعالان بخش خصوصی بیشتر وقت خود را به ساماندهی امور و تهیه گزارش از عملکرد سالانه اختصاص می‌دهند اما هنوز اتفاقاتی در جریان است.

آیین‌نامه ارسال پیام‌های چند رسانه‌ای به تصویب نهایی رسید و ابلاغ شد. از سوی دیگر در حالی سال را تمام می‌کنیم که اختلالات شبکه تلفن همراه (همراه اول) به اوج خود رسیده است. شرکت ارتباطات سیار خبر داده است این اختلالات تا اردیبهشت‌ماه به صورت منطقه‌ای و مقطعی ادامه خواهد داشت. دلیل این امر نصب تجهیزات جدید در شبکه عنوان شده است.

سامانه میثم یا سیستم مکانیزه مدیریت یکپارچه املاک که قرار است به بازار مسکن سر و سامان دهد نیز اوایل اسفند راه‌اندازی شد.

شاید از جمله آخرین لوایحی که در این حوزه به نهاد دولتی ارسال می‌شوند بتوان به لایحه ایجاد شبکه در ساختمان‌های نوساز به شهرداری اشاره کرد که طبیعتا سرنوشت آن‌ها سال آینده رقم خواهد خورد.

این‌گونه‌ایم و به استقبال سال نو می‌رویم.

ده سال فاصله تا نانو رایانه‌ها

به لطف توسعه دانش نانو تجهیزات الکترونیکی آینده از جمله رایانه‌ها به شكل باورنکردنی کوچک خواهند بود و می‌توان از هم‌اکنون متصور شد که تا 10 سال آینده مفهومی تحت عنوان "نانو رایانه‌ها" به واقعیت تبدیل شود.

استاد برجسته علوم پلیمری و مهندسی دانشگاه ماساچوست با بیان این مطلب به خبرگزاري مهر گفت: فناوری نانو در سال‌های اخیر توسعه خیره‌کننده‌ای داشته است و امید زیادی داریم با استفاده از این دانش نوپا تحولات جدیدی را در صنایع الکترونیک‌سازی ایجاد کنیم.

پروفسور توماس راسل گفت: در سال‌های اخیر و همپای سایر دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی جهان، تلاش زیادی برای توسعه دانش فرآیند خودکار مونتاژ ریز تجهیزات روی سطوح کوچک صورت گرفته است.

وی که عمده تحقیقات خود را روی ساختار نانویی پلیمرها متمرکز کرده است ادامه داد: بی‌شک تصور ذخیره‌سازی حدود 250 فیلم دی‌وی‌دی روی سطح محدودی که شاید به سختی از اندازه یک سکه تجاوز می‌کند در نوع خود هیجان‌برانگیز است. طراحی نانوساختارها می‌تواند راه را برای طراحی و ساخت نانو تجهیزات الکترونیکی هموار کند.

استاد دانشگاه ماساچوست افزود: فناوری ساخت ریزسازه‌های الکترونیکی در بیش از یک دهه گذشته توسعه قابل توجهی داشته اما به نظر می‌رسد همزمان با توسعه دانش نانو این فرآیند آنچنان که تصور می‌شده توسعه پرشتاب نداشته است.

پروفسور راسل در خصوص میانبرهایی که برای توسعه دانش نانو تجهیزات الکترونیکی می‌توان متصور شد گفت: مهم‌ترین چالشی که فرا روی دانشمندان در توسعه این دانش بوده، دستیابی به تکنیک‌های مؤثر برای فشرده‌سازی مولکول‌هایی است که به دليل چگالی بالا می‌توانند حجم زيادي از اطلاعات را در خود ذخیره کنند.

مدیر مرکز علوم تحقیقات مواد و مهندسی پلیمرهای دانشگاه ماساچوست ادامه داد: اکنون نوبت به این رسیده است که گام‌های شجاعانه‌ای برداشته شود و از میکروالکترونیک به نانوالکترونیک برسیم.

از ديروز تا امروز با تکنولوژي تشخيص چهره

امروزه هر کاربر به طور متوسط بيش از 25 هزار عکس  ديجيتالي را روي هارد‌درايو‌ کامپيوتر خود ذخيره كرده است. تاکنون ساده‌ترين راه براي جست‌وجو و يافتن يک چهره آشنا جست‌وجوي دستي بر اساس اطلاعاتي مانند تاريخ، برچسب يا در نهايت متوسل شدن به نيروي حافظه خود کاربر بوده است. اين در حالي است كه در دنياي مدرن امروز به لطف تکنولوژي  face recognition (تشخيص چهره) که اپل و گوگل در آخرين نسخه، آن را در سيستم‌هاي مديريت تصاوير خود جاي داده‌اند کامپيوتر‌ها عمليات جست‌وجو را دقيق‌تر و آسان‌تر از گذشته انجام مي‌دهند. پس از واقعه 11 سپتامبر تکنولوژي تشخيص چهره به عنوان يک تکنولوژي برجسته و برتر مقابله با تروريسم روزبه‌روز گسترش يافت. هدف به کار بردن اين تکنولوژي غربال کردن تروريست‌ها هنگام عبور از مناطق امنيتي بود. طي آزمايش‌هايي که در  فرودگاه تامپا در فلوريدا انجام شد در 53 درصد موارد، اين تکنولوژي در تشخيص کارمندان فرودگاه موفق بود. پس از آن گروه آزادي مدني (Civi Liberty) از امکان رخ دادن اشتباه در شناسايي فردي به عنوان تروريست آن هم فقط به دليل شباهت ظاهري انتقاد و از دستگيري اشتباهي افراد اظهار نگراني کرد. بنابراين بساط تکنولوژي تشخيص چهره بدون هيچ منفعتي از رادار‌ها و مکان‌هاي عمومي برچيده شد.

در بسياري از کشور‌ها از جمله ايالت متحده آمريکا به تدريج  افراد نسبت به نرم‌افزار‌هاي تشخيص چهره خوشبين‌تر شدند و از آن در اداره‌هاي گذرنامه استفاده کردند. موسسه ملي فناوري و استاندارد که از سال 1994 مسوول آزمايش تکنولوژي Face Recognition بود در سال‌هاي 2002 و 2006  شروع به هدايت آزمايش‌هايي ديگر در مقياس بزرگ‌تر کرد. در ايالت Oregan و ديگر ايالت‌هاي آمريکا از اين تکنولوژي به عنوان ابزاري براي شناسايي افرادي که با نام‌هاي مختلف مجوز‌هاي مختلف مي‌گرفتند استفاده شد. از نظر فني شناسايي چهره‌هاي مشابه از تشخيص چهره يک فرد خاص راحت‌تر است. در واقع تکنولوژي تشخيص چهره پس از حمله‌هاي تروريستي 11 سپتامبر سال 2001 شکوفا شد و در نتيجه نوبت به ظهور سيستم‌هاي تشخيص چهره در دوربين‌هاي عکاسي و هندي‌کم‌ها رسيد.

الگوريتم جست‌وجوي چهره در اين سيستم‌هاي اوليه  بر اساس جست‌وجوي اعضايي شبيه به چشم يا بيني بود. سيستم، باکس‌هايي که در آن احتمال وجود چهره فرد در آن بود را شناسايي مي‌کرد و آن را به سيستم فوکوس خودکار انتقال مي‌داد و به اين ‌ترتيب سيستم مذكور روي آن بخش بيش از جاهاي ديگر تمرکز مي‌کرد. پس از آن سيستم به شناسايي قاب صورت پرداخت. در واقع به دنبال بخشي بود که چشم‌ها نسبت به آن در يک مقياس و اندازه يکسان و تعريف شده قرار داشتند. در مراحل بعدي سه روش فني مختلف وارد عرصه تکنولوژي تشخيص چهره شد که عبارتند از: تغيير شکل صورت به الگو‌هاي رياضي با قابليت جست‌وجو، شناسايي صورت به عنوان يک قالب و عملکرد مقايسه‌اي و جفت‌يابي در عکس‌ها و در آخر تلاش براي ايجاد مدل‌هاي سه بعدي چهره که به نوعي بر اساس مقايسه‌هاي هندسي کار مي‌کند.