پیام کوتاه برای اطلاع‌رسانی، کسب درآمد یا مزاحمت؟

کیسه‌‌دوزی و فرسایش روان مشترکان

شبنم کهن‌چی- مهلت افتتاح حساب در بانک ... تمدید شد. بیمه ... در خدمت مردم ایران. فروش فوق‌العاده... . تبریک... تسلیت... قبض این ماه...مهلت پرداخت...

تقریبا همه شما پیام‌های کوتاهی با این مضامین در ساعات مختلفی از شبانه روز دریافت کرده‌اید. اگر شغل خاصی داشته‌ باشید که با رسانه‌ها یا سازمان‌های مختلف در ارتباط تنگاتنگی باشد، میزان دریافت این پیام‌ها دو چندان می‌شود.

پیام کوتاه در زمانی که حدود 3 میلیارد نفر در سراسر دنیا از تلفن همراه استفاده می‌کنند، یکی از بهترین، ساده‌ترین و در دسترس‌ترین ابزار اطلاع‌رسانی محسوب می‌شود. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد تعداد کاربران تلفن همراه تا پایان سال 2009 میلادی به بیش از 4 میلیارد در سال خواهد رسید. بر اساس گزارش‌هاي منتشر شده استفاده از ارتباطات سیار یکی از اصلی‌ترین پایه‌های اطلاع‌رسانی در سال‌های آینده خواهد بود. نتایج آمارگیری محققان که در ویکی‌پدیا نیز منتشر شده است نشان می‌دهد تعداد ارسال پیام کوتاه در سال 2012 در جهان به 7/3 تریلیون خواهد رسید.

سهم ایران

اولین پیام کوتاه در ایران سال 1381 از سوی دانشگاه صنعتی شریف به صورت آزمایشی ارسال شد و امروز به روایت آمار، ایرانی‌ها به صورت تقریبی روزی 60 میلیون پیام کوتاه ارسال می‌کنند. این عدد در مناسبت‌هاي ملی و مذهبی به صورت محسوسی افزایش می‌یابد. اين موضوع تا حدي است كه تجهیزات موجود اپراتورها نمي‌‌تواند پاسخگوی ترافیک باشد و در بيشتر این روزها ارسال پیام کوتاه با اختلال مواجه است. اما در این نوشتار به مشکلات ارسال پیام کوتاه در کشور نخواهیم پرداخت. این نوشتار به بررسی ارسال پیام کوتاه‌هایی که بدون خواست و میل مشترکان در ساعات مختلفی از شبانه‌روز برایشان ارسال می‌شود، می‌پردازد. پیام‌های کوتاهی که می‌توان به آن‌ها نام پیام‌های مزاحم داد.

محتوای پیام کوتاه

محمود اکرامی، مردم شناس و پژوهشگر پیام‌های کوتاه تلفن همراه چندی پيش روی 6 هزار پیام کوتاه، تحقیقی انجام داد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد از میان 6 هزار پیام کوتاه که به طور داوطلبانه در اختیار تیم پژوهش قرار گرفت، 21/12 درصد شامل پیام‌های مرتبط به روزهای خاص، اعیاد و مناسبت های مذهبی است. 86/8 درصد پیام‌های کوتاه به رسانه ملی اختصاص دارد. 7 درصد از پیام‌ها در حیطه توصیه و اندرز می‌گنجد. 60/5 درصد از این پیام‌ها همراه با مایه‌های طنز ارسال می‌شود. اکرامی در خصوص نتایج این پژوهش گفته است بحث ادبی صرف معادل 326 مورد، یعنی 30/5 درصد از پیام‌های کوتاه را تشکیل می‌دهد. 35/3 درصد از مجموع پیام‌ها به منظور اطلاع‌رسانی و 42/2 درصد پیام‌ها نیز در زمینه اطلاعات علمی ارسال می‌شود. جالب اينکه سهم بحث و جدل خانوادگی از پیام‌های کوتاه 2 درصد است. 2 درصد از پیام‌ها نیز به مناسبت‌های سیاسی- اجتماعی اختصاص دارد.

این آمار در پایان سال گذشته به دست آمده است. در سال جاری پیام کوتاه به عنوان ابزار تبلیغاتی مورد استفاده بسیاری از نهادها، سازمان‌ها و حتی افراد حقیقی در بخش خصوصی و دولتی قرار گرفته است. از همین روی گمان می‌رود سهم پیام‌های کوتاه تبلیغاتی از کل پیام‌های ارسال شده به نسبت سال گذشته افزایش داشته باشد.

مزاحمت، تبلیغ یا اطلاع‌رسانی؟

شکی نیست در صورت استفاده نادرست از روش‌های اطلاع‌رسانی، آن‌ها به ابزاری برای ایجاد مزاحمت تبدیل خواهند شد. طی دو سال گذشته شرکت ارتباطات سیار برای جلوگیری از ایجاد مزاحمت برای مشترکان خود، دستورالعمل‌هایی صادر کرد. ارتباطات سیار اعلام کرد ارسال پیام کوتاه تبلیغاتی و اطلاع‌رسانی در برخي از ساعات شبانه‌روز ممنوع است. این اپراتور از مشترکان خواست در صورتی که نیمه شب، پیام کوتاه تبلیغاتی یا اطلاع‌رسانی دریافت کردند برای اخطار به مرکز فرستنده پیام، موضوع را به این شرکت اطلاع دهند.

ارسال پیام کوتاه در ساعت‌هاي غیرمتعارف شبانه روز، تنها مصداق مزاحمت نیست. ارسال پی در پی پیام کوتاه از سوی یک مرکز با مضمون‌هاي تکراری نیز می‌تواند مزاحمت تلقی شود حتی اگر این پیام‌ها از سوی اپراتوری برای مشترکانش ارسال شده باشد. در میان اپراتورها، ایرانسل در این زمینه پیشتاز است. مشترکان این اپراتور پیش از آنکه فکری برای قطع پیام‌های کوتاه مزاحم از سوی بانک‌ها، بیمه‌ها و مراکز فروش و غیره کنند، باید برای پیام‌هایی که میزبانشان ارسال می‌کند چاره‌ای بجویند.

از آنجا که ایرانسل به ارسال چنین پیام‌هایی معروف شده است و اعتراض کاربران را به دنبال خود دارد، چندی پیش روابط عمومی این اپراتور به مشترکانش اطمینان داد پس از ساعت 6 عصر، هیچ پیامی برای مشترکان خود ارسال نمی‌کند. پس این پیام‌های مزاحم و تکراری پس از ساعت 6 عصر از کجا می‌آمد؟

مشکل ارسال‌های خارج از ساعت

بسیاری از سازمان‌ها و نهادهایی که اتهام ایجاد مزاحمت با ارسال پیام کوتاه بر آن‌ها وارد شده است با مشکلی به نام ترافیک در مرکز پیام کوتاه مواجه هستند. آن‌ها ادعا می‌کنند پیام‌های کوتاه از سوی آن‌ها به موقع و در ساعات عرف روز ارسال می‌شود اما گاهی به دلیل ترافیکی که در مرکز پیام کوتاه وجود دارد، فاصله از زمان ارسال از سوی آن‌ها و دریافت از سوی مشترکان طولانی می‌شود. علاوه بر این، ممکن است قرار گرفتن در نقطه کور و آنتن‌دهی نامناسب باعث شود پیام‌ها دیرتر به مقصد برسند.

شرکت ارتباطات سیار اما مانند هر سازمان و نهاد دولتی دیگر، هرگونه مشکل و کمبودی را در مراکز پیام کوتاه رد می‌کند. بتازگی نيز اعلام شده است ده مرکز پیام کوتاه موجود با افزایش کارایی می‌توانند در هر ثانیه تا هزار پیام را جابه‌جا کنند.

هر چند برای بی‌موقع رسیدن پیام‌های کوتاه، این موضوع نمی‌تواند تنها دلیل باشد، اما بسیاری از کاربران در ارسال پیام‌های خود نیز با این مشکل روبه‌رو شده‌اند. حتما برای شما نيز پیش آمده است که پیام ارساليتان با فاصله زمانی بسیار زیادی به مقصد مورد نظر رسیده باشد.

استفاده ابزاری به خاطر اطلاع‌رسانی یا درآمدزایی

شکی نیست که فراگیری پیام کوتاه، آن را به یکی از مؤثرترین ابزار اطلاع‌رسانی در سطح جهان تبدیل کرده است. علاوه بر این با نصب سیستم‌های مناسب نرم‌افزاری روی این سرویس، می‌توان استفاده‌های متنوعی از پیام کوتاه کرد. این استفاده‌ها به نام خدمات ارزش افزوده شناخته می‌شوند.

پیام‌های کوتاهی که با هدف تبلیغ برای مشترکان ارسال می‌شوند، منبع درآمد شرکت‌هایی است که خدمات ارزش‌افزوده پیام کوتاه ارایه می‌دهند. شرکت‌های زیادی هستند که با استفاده از نرم‌افزارهایی خاص اقدام به ارسال گروهی پیام‌های کوتاه می‌کنند. ارسال چندباره یا بد موقع بودن زمان ارسال این پیام‌ها می‌تواند باعث ایجاد مزاحمت برای مشترکان شود. شاید برای سامان دادن به این وضع و البته درآمد سرشار ارایه این خدمات بود که مخابرات وارد این عرصه شد.

مخابرات در میدان درآمدزایی

مدیرعامل شركت مخابرات ایران ابتداي ورود به این عرصه به صورت شفاف اعلام کرد با توجه به اينكه بيش از نيمي از درآمد سرويس‌هاي مخابراتي روي سرويس‌هاي ارزش‌افزوده است بنابراين ديگر به دنبال رقابت در بحث صوت يا سرويس‌هاي پايه نيستيم. از اين پس در بحث سرويس‌هاي ارزش افزوده وارد خواهيم شد. به گفته‌ او خدمات ارزش افزوده موجب مي‌شوند که درآمد و سود افزايش يابد و توسعه مخابرات در کشور با آهنگ بيشتري ادامه پيدا كند.

به همین دلیل بود که مخابرات طی برگزاری مزایده‌ای، سه شرکت را برای ارایه خدمات مربوط به پیام کوتاه انتخاب کرد (رهياب، آتيه‌پرداز و مگفا با پیش شماره‌های 1000، 2000 و 3000). اولین برنده این مزایده، پیشنهاد ارسال 5 میلیون پیام کوتاه در ماه را داشت. دو برنده دیگر نیز که در ابتدا پیشنهادهایی بین یک تا یک و نیم میلیون پیام کوتاه در ماه داشتند، ارسال 5 میلیون پیام کوتاه در ماه را پذیرفتند. البته این شرکت‌ها بايد در کنار ارسال این حجم از پیام کوتاه در ماه، در ازای ارسال هر پیام مبلغی به مخابرات بپردازند که با توجه به شرایط متغیر خواهد بود. این مبلغ در آغاز کار 142 ریال بود که اینک به 250 ریال افزایش پیدا کرده است. گفته می‌شود هر چه حجم ارسال پیام کوتاه در شبانه روز بیشتر باشد از این مبلغ کاسته خواهد شد و برعکس.

مشکل مزاحمان پیام کوتاهی

علاوه بر ارسال بی‌موقع پیام کوتاه از سوی سازمان‌ها و نهادهای دولتی و غیر دولتی، افرادی نيز هستند که شیوه خود را از مزاحمت تلفنی به مزاحمت پیام کوتاهی تغییر داده‌اند. این افراد بیشتر از سیم‌کارت‌های اعتباری ایرانسل استفاده می‌کنند زيرا تهیه این سیم‌کارت‌ها بدون ثبت‌نام و نشانی آسان است. البته این مشکل نيز در حال برطرف شدن است زيرا سازمان تنظیم مقررات، ایرانسل را موظف کرده سیم‌کارت‌های ثبت‌نام نشده‌اش را غیرفعال کند.

رهایی ایرانسلی‌ها از پیام‌های مزاحم

مشترکان ایرانسل می‌توانند با شماره 130تماس بگیرند و در صورت برقراری تماس، اپراتور ابتدا از متقاضی احراز هویت می‌کند تا مشخص شود فرد واقعا صاحب سیم‌کارت است. پس از این مرحله نام کاربر از لیست SMSهای یک طرفه حذف و فقط SMSهای اطلاع‌رسانی مربوط به حساب‌گیری و یادآوری مهلت پرداخت صورت‌حساب برای فرد ارسال می‌شود.

علاوه بر این مشترکان برای شکایت از مزاحمان ارسال کننده پیام کوتاه، علاوه بر این که می‌توانند به مراجع قضایی مراجعه کنند، می‌توانند به دفاتر خدماتي اين اپراتور گزارش دهند تا موضوع مورد پیگرد قرار گیرد.

قطع پیام‌های ناخواسته مشترکان همراه اول

مشترکان تلفن همراه از طریق تماس با تلفن گویای 09990می‌توانند از شمار دریافت‌کنندگان پیام‌های تبلیغاتی خارج شوند. اما اگر خواهان پیگیری مزاحمت فرد خاصی باشند باید با در دست داشتن مدارک به دفاتر خدمات ارتباطی مراجعه کنند.